به گزارش معاونت حقوقی و امورمجلس صداوسیما، پنجاه و نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده روز 3 نوامبر 2020 مصادف با 13 آبان ماه 1399 به صورت سراسری برگزار شد و جو بایدن با 290 رأی الکترال در مقابل دونالد ترامپ با 214 رأی الکترال به پیروزی رسید.

انتخاب رئیس جمهور و معاون اول او در ایالات متحده آمریکا، برخلاف دیگر انتخابات ها در این کشور، با رأی مستقیم مردم صورت نمی گیرد، بلکه به وسیله «کالج های انتخاباتی» یا «مجمع انتخاب کنندگان» و به نحو غیرمستقیم انجام می شود.

شرایط نامزدهای ریاست جمهوری طبق قانون اساسی ایالات متحده بدین شرح است:

•    شهروند متولد ایالات متحده
•    35 سال سن
•    14 سال اقامت در آمریکا

پیش از برگزاری انتخابات عمومی، نامزدهای ریاست جمهوری از هر حزب وارد مجموعه ای از رقابت های مقدماتی ایالتی می شوند تا گزینه هایی که از اقبال عمومی برخوردار نیستند، یکی پس از دیگری از صحنه خارج شده و محبوب ترین آن ها نزد طرفداران حزب، در عرصه باقی بماند؛ به عبارت دیگر، این روند به ایالت ها اجازه می دهد نامزدهای نهایی مهم ترین احزاب سیاسی برای رقابت در انتخابات عمومی را برگزینند.

بعد از برگزاری انتخابات های مقدماتی، احزاب سیاسی اقدام به برگزاری کنوانسیون های ملی (گردهمایی بزرگ سران احزاب) خود می کنند. این کنوانسیون ها گزینه های حزب را برای نامزدی ریاست جمهوری و معاونت اول او نهایی کرده و به مردم معرفی می کنند.

مردم هنگام رأی دادن، در واقع به گروهی به نام «انتخاب کننده» یا «اِلِکتور» رأی می دهند؛ این انتخاب کنندگان نامزدی را برمی گزینند که در آن ایالت، رأی اکثریت مردم را کسب کرده باشد. تعداد انتخاب کنندگان یا کالج انتخاباتی هر ایالت، برابر با تعداد سناتورها و نمایندگان آن ایالت در کنگره ایالات متحده است. (برای مثال، ایالت کالیفرنیا 53 نماینده در مجلس نمایندگان و 2 سناتور در مجلس سنا دارد، لذا دارای 55 عضو در کالج انتخاباتی است) نامزدی که در پایان رأی گیری، حائز 270 رأی از مجموع 538 رأی مجمع انتخاب کنندگان (الکترال کالج) شود، پیروز انتخابات خواهد بود.

این انتخابات هر چهارسال یکبار در نخستین سه شنبه پس از اولین روز ماه نوامبر برگزار شده و آغاز دوره ریاست جمهوری نیز همزمان با مراسم تحلیف، روز 20 ژانویه سال بعد است.

اگر هیچکدام از نامزدها نتواند حائز اکثریت آرای الکترال شود، انتخاب رئیس جمهور بر عهده مجلس نمایندگان ایالات متحده خواهد بود و مجلس سنا در مقابل، معاون اول رئیس جمهور را از بین نامزدهای پیشتاز برمی گزیند. (این اتفاق تنها یکبار رخ داده است که مجلس نمایندگان «جان کوئینسی آدامز» را در سال 1824 به عنوان رئیس جمهور برگزید.)

احزاب نقشی محوری در نظام انتخاباتی دوحزبی ایالات متحده بازی می کنند؛ به غیر از نخستین رئیس جمهور این کشور (جورج واشینگتن) که مستقل بود، تمامی نامزدهای پیروز در انتخابات های ریاست جمهوری آمریکا یکی از دو حزب عمده آن کشور را نمایندگی کرده اند (دموکرات یا جمهوری خواه).

اصطلاح «رئیس جمهور اقلیت» به چه معناست؟ این اتفاق زمانی رخ می دهد که یک نامزد انتخابات آرای مردمی بیشتری کسب کند، اما در انتخابات شکست بخورد؛ کسب آرای بیشتر در مجمع انتخاب کنندگان با وجود آرای کمتر مردمی، هنگامی روی می دهد که یک نامزد در برخی ایالت های مهم (که دارای اعضای بیشتری در مجمع انتخاب کنندگان است) با اکثریت خفیفی پیروز شده و در سایر ایالت هایی که اعضای کمتری در آن مجمع دارند، با اختلاف زیادی شکست بخورد؛ این اتفاق در سال 2016 (دونالد ترامپ)، سال 2000 (جورج بوش پسر) و سه بار در قرن نوزدهم رخ داده است.

روند انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا بسیار بحث برانگیز است؛ منتقدان بر این باورند که این روند ذاتاً غیردموکراتیک بوده و رأی دهندگان را به مشارکت در تعیین سرنوشت سیاسی خویش ترغیب نمی کند؛ زیرا در این نظام یک نامزد می تواند به وسیله کسب آرای الکترال پیروز میدان شود، بدون آنکه لزوماً حائز بیشترین آرای مردمی در سطح ملی شده باشد؛ همچنین یک نامزد می تواند 270 رأی الکترال لازم را با پیروزی در 11 ایالت پرجمعیت در آمریکا به دست آورد، بدون آنکه نیازی به آرای سایر ایالت های آن کشور داشته باشد.

یکی از مهمترین دلایل انتقادات به نظام انتخاباتی آمریکا، حاکمیت نظام «همه یا هیچ» یا «The winner takes the whole» است؛ بدین ترتیب که که اگر یک نامزد با 50 درصد بعلاوه یک رأی در هر ایالت پیروز شود، تمامی آرای الکترال آن ایالت را از آن خود کرده است. معضل پدیدآمدن رئیس جمهور اقلیت یا بی توجهی به ایالت هایی که سهم رأی کمتری در مجمع انتخاب کنندگان دارند، برآمده از این سازکار است.

انتخابات ریاست جمهوری 2020

پنجاه و نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده روز 3 نوامبر 2020 مصادف با 13 آبان ماه 1399 به صورت سراسری برگزار شد. (اگرچه رأی گیری پستی از شهروندان از مدتی پیش آغاز شده بود.)




نامزدهای ریاست جمهوری دو حزب بزرگ:

•    دونالد ترامپ  (رئیس جمهور مستقر): 74 ساله؛ حزب جمهوری خواه؛ سمت پیشین: فعال تجاری؛ معاون اول: مایک پنس (معاون اول کنونی و فرماندار پیشین ایالت ایندیانا)
•    جو بایدن: 78 ساله؛ حزب دموکرات؛ سمت پیشین: معاون اول رئیس جمهوری در دولت اوباما؛ معاون اول: کامالا هریس  (سناتور ایالت کالیفرنیا در کنگره ایالات متحده)

در طول رقابت های مقدماتی حزب دموکرات برای این انتخابات که ایالت به ایالت برای تعیین نامزد نهایی حزب برگزار شد، از میان 22 نفر که به طور رسمی نامزدی خود را از این حزب برای سمت ریاست جمهوری اعلام کرده بودند، جدال اصلی بین جو بایدن و رقیب سوسیالیست و چپ گرای او، برنی سندرز، سناتور ایالت ورمونت در کنگره ایالات متحده، شکل گرفت که با پیشتازی جو بایدن، سندرز رسماً به نفع او کنار کشید و کنوانسیون ملی حزب دموکرات او را به عنوان نامزد نهایی حزب برای هماوردی با رقیب جمهوری خواه برگزید.

رقابت های مقدماتی برای احزابی که رئیس جمهوری مستقر از آن حزب است و برای دوره دوم نامزد می شود، عملاً تشریفاتی است و حزب جمهوری خواه نیز در کنوانسیون ملی خود، بار دیگر دونالد ترامپ را به عنوان نامزد اصلی حزب در انتخابات پیش رو برگزید.

با توجه به بحران کرونا، افزایش نرخ بیکاری طی چند ماه گذشته و تصمیمات نامتعارف در سیاست خارجی محبوبیت ترامپ شدیداً کاهش یافته و در تمامی نظرسنجی های معتبر، بخت جو بایدن برای پیروزی از رقیب جمهوری خواه بالاتر بود، و در نهایت با پیروزی وی جامع عمل پوشید.

رقابت اصلی دو نامزد در ایالت هایی بود که در ادبیات رایج نظام انتخاباتی آمریکا به «ایالت-های شناور» یا «Swing Sates» معروف اند؛ این اصطلاح برای ایالت هایی به کار می رود که به دلیل درصد نسبتاً برابر طرفداران هر دو حزب در آن ها، هر دو نامزد از شانس پیروزی و کسب تمام آرای کالج الکترال آن ها برخوردارند؛ مهم ترین ایالت های شناور عبارتند از فلوریدا، میشیگان، پنسیلوانیا، کارولینای شمالی، آریزونا، ویسکانسین و جورجیا.

در مقابل ایالت های شناور، «ایالت های امن» یا «Safe States» قرار می گیرند ؛ در این ایالت ها یکی از دو حزب دموکرات و جمهوری خواه به طور سنتی از میزان طرفداران بالاتری برخوردار بوده و پیشاپیش می توان سبد رأی کالج الکترال آن ها را به طور کامل متعلق به یکی از دو نامزد اصلی دانست؛ برای مثال، ایالت های نیویورک و کالیفرنیا همواره متعلق به دموکرات ها و ایالت های تِنِسی و تگزاس پایگاه رأی جمهوری خواهان بوده است.






واژگان کلیدی :