مالکیت فکری از زمان پیدایش نخستین تمدن های بشری بوجود آمده است و موضوع اصلی آن «فکر، ایده، خلاقیت و نوآوری» انسان در قالب شعر، موسیقی، نقاشی، عکس، مجسمه ، انواع داروها و محصولات آرایشی بهداشتی، علائم تجاری، مدل های جدید اتومبیل، انواع طرحهای لباس و پارچه و ... است. در واقع انسان با فکر و خلاقیت خود انواع آثار ادبی، هنری، علمی و صنعتی را بوجود می آورد.
از قدیم الایام، افراد سعی می کردند برای اینکه اثرایجاد شده به نام خودشان شناخته و مشهور شود، به طرق مختلفی آن را علامتگذاری کنند. علائمی که مردم هر منطقه روی صنایع دستی و ظروف ساخت خودشان حک می کردند، هنوز هم معیار و ملاک خوبی برای شناخت تمدن مردم آن منطقه توسط باستان شناسان است.
سازندگان سماور از قدیم الایام نام خود را روی سماور حک می کردند. نوع بسته بندی برخی محصولات مثل چای، بیسکوئیت و مایع ظرفشویی ملاک شناسایی بسیاری از این محصولات به شمار می رود. نقاشان همواره پایین اثر خود را امضاء می کنند. نویسندگان و شاعران با سپردن آثار خود به کتابخانه های ملی، سعی در حفظ آثار به نام خودشان و جلوگیری از سرقت ادبی این آثار را داشته اند، به طوریکه نخستین کتابخانه های ملی را یونانیان ایجاد کردند.
دانشمندان یونانی با سپردن نسخه های دستاوردهای فکری خود به کتابخانه ملی آنها را مورد حمایت قرار می دادند و کسی حق خارج کردن آثار را از کتابخانه نداشت. در رم نویسندگان و هنرمندان را «صاحب توانایی های مقدس» می دانستند، از آنها حمایت می کردند و به آنها اجازه دادخواهی در برابر تجاوز به آثارشان می دادند. نویسندگان و دانشمندان مسلمان نیز یک نسخه از اثر خود را به «دارالعلم بغداد» می سپردند تا حفظ شود و به این کار جاوانه سازی می گفتند لذا مالکیت فکری موضوعی است که از زمان پیداش بشر تاکنون وجود داشته است.
علم حقوق در گذشته صرفاً به بررسی اموال مادی و قابل لمس می پرداخت و اموال غیر مادی یا فکری در آن جایی نداشت و نسبت به حمایت از این قبیل اموال شک و تردید وجود داشت، اما از آنجا که امروزه کار فکری بسیار هزینه بر ولی تکثیر نتایج حاصل از آن بدلیل افزایش وسایل تکثیر و تولید، کم هزینه و راحت گردیده است، پیشرفت و تنوع روز افزون وسایل ارتباطی و انواع وسایل پیشرفته چاپ و تکثیر، سرمایه های فکری را در معرض خطرات بزرگی قرار داده است به طوریکه در یک لحظه می توان محصول عمری تلاش فکری افراد را جابجا کرد یا هزاران جلد کتاب بی نظیر را در لوحی فشرده انتقال داد و این خود به خوبی اهمیت حمایت از حقوق مالکیت فکری را نشان می دهد.لذا حمایت از پدیدآورندگان آثار فکری در سرلوحه فعالیت بسیاری از اندیشمندان حقوقی، اقتصادی و سیاسی قرار گرفته است.
نتیجه این فعالیتها، شکل گیری نظام مالکیت فکری است که علاوه بر ایجاد محدودیتهایی برای دیگران، حقوقی مادی و معنوی را برای پدید آورندگان آثار فکری طراحی کرده است.
واژگان کلیدی :