مناظره‌ها تأثیر‌گذار بود
رسانه ملی در انتخابات اسفند 1402 رویه تازه‌ای را در پیش گرفت و با تمهیداتی مثل پخش مناظره‌ها در حوزه‌های انتخابیه سراسر کشور و تأسیس شبکه‌های اختصاصی برای پوشش انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، به گرم شدن تنور انتخابات کمک شایانی کرد.

 به گزارش معاونت حقوقی و امور مجلس صدا و سیما به نقل از روزنامه صبح نو؛ رسانه ملی در انتخابات اسفند 1402 رویه تازه‌ای را در پیش گرفت و با تمهیداتی مثل پخش مناظره‌ها در حوزه‌های انتخابیه سراسر کشور و تأسیس شبکه‌های اختصاصی برای پوشش انتخابات مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری، به گرم شدن تنور انتخابات کمک شایانی کرد. در رابطه با عملکرد سازمان صداوسیما در این برهه، گفت‌وگویی با محمدصالح مفتاح، دبیر ستاد انتخابات سازمان صداوسیما داشتيم که در ادامه می‌خوانيد.

سازمان صداوسیما در این دوره از انتخابات، هم نقش فعال‌تری را ایفا کرد و هم دست به نوآوری‌هایی زد که قبلا شاهد آن‌ها نبوده‌ایم. در این مورد توضیح دهید.

صداوسیما در دوره مدیریت جدید، چند راهبرد را در کار خود مدنظر قرار داده بود که نهایتا در این انتخابات، منجر به اقدامات تازه‌ای شد. یکی از این راهبردها مسأله عدالت‌محوری بود. به‌طور کلی صداوسیمای ما تا حد زیادی مرکزگرا و تهرانی است و حتی نه تمام شهر تهران، بلکه بخشی از تهران را پوشش می‌دهد. ما هم‌زمان به عدالت جغرافیایی و عدالت رسانه‌ای فکر می‌کردیم و به دنبال تحقق این هدف بودیم که تمامی بخش‌های جامعه در رسانه ملی حضور داشته باشند. لذا برای شهرهای کوچک که رقابت انتخاباتی در آن‌ها زیاد است، ولی فرصت بروز در رسانه را پیدا نمی‌کنند، باید تدبیری می‌اندیشیدیم. نکته دیگری که وجود داشت، تکلیفی بود که در بند سوم از سیاست‌های کلی انتخابات برعهده سازمان صداوسیما و البته بخش‌های دیگر کشور گذاشته شده بود. پیش از این، استفاده از امکانات صداوسیما برای تبلیغات ممنوع بود و بر اساس ماده 59 قانون انتخابات مجلس، این سازمان نمی‌توانست امکانی برای تبلیغات را در اختیار نامزدهای مجلس شورای اسلامی قرار بدهد؛ اما با سیاست‌هایی که رهبر معظم انقلاب ابلاغ کردند، این فرصت باید ایجاد می‌شد و مجلس با اصلاحاتی که در قالب ماده 74 ایجاد کرد، این امکان را فراهم آورد که امکانات عمومی در اختیار نامزدها قرار بگیرد؛ اما با یک شرط، یعنی فرصت‌های برابر تبلیغاتی و عدالت انتخاباتی.
در این‌جا بود که صداوسیما وارد عمل شد و ابتکاراتی را رقم زد که یکی از آن‌ها راه‌اندازی 200 کانال تلویزیونی بود که مردم دیدند چطور فرصت تبلیغاتی برابر را در اختیار نامزدها قرار داد و این امکان را فراهم کرد که مردم به‌طور بی‌واسطه سخنان نامزدهای انتخاباتی را بشنوند. در دوره‌های قبلی، نمایندگان مجلس در حالی انتخاب می‎شدند که مردم حتی یک بار هم نمی‌توانستند مستقیما حرف‌های ایشان را بشنوند و صرفا بر اساس پوستر و لیست، با نامزدها آشنا می‌شدند. با حضور نامزدها در تلویزیون، این امکان ایجاد شد که مردم به شکل مستقیم، با نوع صحبت کردن و منش نامزد مورد نظر خود آشنا شوند. آشنایی مردم با وعده‌‌های نامزدها، نگرش ایشان به مسائل کلی کشور و مواردی از این دست، نهایتا به انتخاب آگاهانه‌تر مردم کمک کرد.

آیا رویکرد تازه سازمان صداوسیما توانست تمامی سلایق و دیدگاه‌ها را منعکس کند؟
در گذشته عموما تنوع نامزدهای انتخابات مجلس شورای اسلامی زیر سایه دوگانه‌های سیاسی، مثل اصول‌گرا و اصلاح‌طلب دیده نمی‌شد و ظرفیت‌های بزرگ کشور بعضا به واسطه محدود بودن ارتباط مستقیم نامزدها با مردم، حیف می‌شد؛ بالاخص که هزینه‌های تبلیغات زیاد است و بسیاری از نامزدها و صاحب‌نظران امکان بیان دیدگاه‌های خود را پیدا نمی‌کردند. ما در این دوره با ظرفیت بزرگی از نیروی انسانی مواجه بودیم که حرف‌های مهمی برای گفتن داشتند و واجد صلاحیت‌های عمومی و اختصاصی نمایندگی مجلس هم بودند؛ اما حرفشان به گوش مردم نمی‌رسید و مردم برای انتخاب کردن به افرادی توجه می‌کردند که بیشترین هزینه تبلیغاتی را صرف می‌کردند. به همین خاطر، ما معمولا متهم می‌شدیم به این‌که تنوع سلایق در انتخابات را نمی‌بینیم. این اقدام سازمان صداوسیما به شکوفایی ظرفیت‌ها و نمایان شدن تنوع سلایق و دیدگاه‌ها بسیار کمک کرد.

طراحی و هدایت مناظره‌ها چگونه انجام شد؟
دیگر ابتکاری که در این دوره مورد توجه سازمان صداوسیما قرار گرفت، مسأله‌محوری بود. ما در کشور با مسائل مختلف اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و... مواجهیم که مجلس باید حل آن‌ها را برعهده بگیرد. تلاش سازمان بر این بوده که اولا مردم نسبت به توانایی مجلس در حل این مسائل آگاهی کسب کنند و ثانیا بتوانند کسانی را به مجلس بفرستند که برای مسائل مهم مورد نظر مردم پاسخ و راهکار مناسب را در نظر داشته باشند. به همین خاطر مجموعه سوالاتی تهیه شد که نامزدها به آن‌ها پاسخ می‌دادند؛ مثلا پرسش درباره فضای مجازی، مسأله حجاب، یارانه انرژی و...
مناظره در انتخابات ریاست‌جمهوری یک ابزار کاملا شناخته شده و اثرگذار است؛ اما در انتخابات مجلس شورای اسلامی به‌واسطه تعدد حوزه‌های انتخابیه و نامزدها، مناظره‌های انتخاباتی امکان بروز نداشتند. با تلاش همکاران ما در استان‌ها، مناظره‌ها هم شکل گرفت و نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند که مناظره‌ها در انتخاب مردم بسیار تأثیرگذار بوده‌اند. بحمدالله با وجود این‌که تجربه مناظره انتخاباتی مجلس در استان‌ها را نداشتیم، این مناظره‌ها با کمترین حاشیه همراه بود. بخش‌های دیگری مثل فضای مجازی هم به کمک ستاد انتخابات آمدند و سامانه‌های آرا، ایران‌صدا و... دیدگاه‌ها را در اختیار مردم قرار دادند.

ارزیابی شما از برنامه‌هایی که در شبکه‌های سراسری با موضوع انتخابات تولید و پخش شدند، چیست؟
در این دوره، برنامه‌های زیادی در بخش‌های مختلف سازمان تولید شد و تنوع قابل توجهی به فضای انتخابات بخشید. از برنامه‌های کوتاهی مثل «فراکسیون شهدا» که به روایت نمایندگان شهید مجلس می‌پرداخت گرفته تا برنامه‌های مناظره‌محور مثل «خط سوم» و «به اضافه یک» و برنامه‌های دیگری مثل «جریان»، «تقاطع»، «شیوه»، «بالاتر» و... هم‌زمان بخش‌های نظرسنجی، فنی و دیگر بخش‌های سازمان نیز برای تحقق اهداف انتخاباتی تلاش زیادی کردند.

در پوشش خبری و رسانه‌ای روز انتخابات چه ابتکاراتی به خرج داده شد که قبلا نمونه‌اش را ندیده بودیم؟
در روز انتخاب، همان‌طور که مردم دیدند، عدالت جغرافیایی حفظ شد و توانستیم تعداد زیادی از حوزه‌های انتخابیه سرتاسر کشور را پوشش بدهیم و در روستاها نیز پخش زنده داشته باشیم؛ حتی در بخش‌هایی از کشور که صندوق با هلی‌کوپتر، هواپیما و یا حتی با چهارپا به آن‌جا برده می‌شد و تصویر تازه‌ای بود.
ابعاد مختلف مردمی بودن برگزاری انتخابات نیز دیگر موردی بود که تلاش می‌کردیم در رسانه ملی منعکس شود. این‌که هفتصدهزار نفر از مردم، از اقشار مختلف، درگیر اجرای انتخابات هستند، به تصویر کشیده شد. این رویکرد که باعث می‌شد مردم مستقیما در جریان ریز برگزاری انتخابات قرار بگیرند و اعتماد ایشان توسعه پیدا کند، به‌نوعی در برابر تلاش دشمن بود که همواره سعی دارد سلامت انتخابات ما و مردمی بودن آن را زیر سوال ببرد. در همین راستا، برای اولین‌بار به پخش مستقیم شمارش آرا از ده‌ها حوزه انتخابیه نیز پرداختیم.

از برگزاری مناظره‌ها و برنامه‌های شبکه‌های اختصاصی چه بازخوردی دریافت کرده‌اید؟
رویکرد تازه صداوسیما و راه‌اندازی شبکه‌های تلویزیونی در بسیاری از حوزه‌ها تأثیر مستقیمی بر مشارکت مردم و انتخاب آن‌ها داشته است. با افزایش آگاهی مردم، تعدادی از نمایندگانی که هر دوره انتخاب می‌شدند، نتوانستند به مجلس راه پیدا کنند و فرد دیگری صرفا با استفاده از تبلیغات تلویزیونی، رأی مردم را به دست آورد.
البته در بعضی از حوزه‌های بزرگ مانند تهران، اثر این مناظره‌های تلویزیونی کمتر بوده است؛ زیرا تعداد زیاد نامزدها مانع از امکان اختصاص دادن فرصت تبلیغاتی کافی به همه ایشان می‌شد.
مشغول آسیب‌شناسی برخی از موارد این‌چنینی هستیم؛ اما گزارش‌هایی به ما رسیده که نشان می‌دهند مناظره‌ها در بسیاری از حوزه‌ها اثرگذار بوده‌اند و بعضا باعث خلوت شدن خیابان‌ها شده‌اند. من اثرگذاری این رویکرد را زمانی فهمیدم که یکی از چهره‌های سیاسی شناخته‌شده کشور در سطح ملی، در روزهای آخر پیگیر این موضوع شده بود که از فرصت موجود برای تبلیغات تلویزیونی استفاده کند.
برخی معتقدند که بهتر بود صداوسیما مناظره‌ها را در شبکه‌های موجود می‌گنجاند تا بیشتر دیده شوند؛ لابه‌لای برنامه‌های روزانه شبکه‌هایی که مردم به تماشای آن‌ها عادت دارند.
ما در حوزه‌هایی که امکانش وجود داشت، مناظره‌ها را در شبکه‌های استانی هم بازپخش کردیم؛ اما در حوزه‌ای مثل استان اصفهان که یک شبکه استانی و شانزده حوزه انتخابیه داشت و در هر حوزه روزانه دو ساعت مناظره برگزار می‌شد، ظرفیت شبکه استانی امکان پخش را نداشت. با توجه به محدوده‌های آنتن، حق بدهید که ما به سمت شبکه‌های تازه و اختصاصی برویم.

برای دور دوم انتخابات، صداوسیما چه تمهیداتی را در نظر گرفته است؟
طبیعتا در دور دوم نیز همین روند ادامه خواهد داشت؛ ضمن این‌که احتمالا ما ظرفیت شبکه‌های استانی را فعال‌تر خواهیم کرد، زیرا تعداد نامزدها کمتر است و می‌توانیم کار را در شبکه‌های استانی سامان بدهیم. بااین‌حال، مسأله‌محوری و مناظره‌ها را پیگیری خواهیم کرد و از نامزدها دعوت می‌کنیم از ظرفیت تبلیغات تلویزیونی استفاده کنند و از این طریق به گرم شدن تنور انتخابات و انتخاب آگاهانه مردم کمک کنند.

از میان برنامه‌های شبکه‌های سراسری، کدام برنامه را موفق‌تر ارزیابی می‌کنید؟
برنامه‌های مختلفی که تولید شدند، مخاطبان مختلفی هم داشتند و هر برنامه ویژگی‌های منحصربه‌فردی دارد که نمی‌توانیم آن را با برنامه‌های دیگر مقایسه کنیم. برخی از برنامه‌ها باسابقه‌تر بودند، بعضی انتخاباتی‌تر و تعدادی برای کسانی ساخته شده بودند که درباره شرکت کردن یا نکردن در انتخابات تردید داشتند. به نظر من هر کدام از برنامه‌ها حاصل تلاش بخشی از همکاران ماست و همین که مجموع این تلاش‌ها لبخند رضایت را بر لبان رهبر معظم انقلاب نشانده، مدال افتخاری است که به تمامی این برنامه‌ها تعلق می‌گیرد.